Papier bez oprawy reaguje na każdą zmianę wilgotności powietrza i po kilku cyklach nie wraca już do płaskiej formy. Równolegle działa światło, które rozkłada barwniki w warstwie druku. Oba procesy są nieodwracalne i oba zatrzymuje ta sama rzecz – oprawa.
Skąd bierze się falowanie arkusza?
Z higroskopijności włókien celulozowych. Papier chłonie wilgoć z powietrza i zwiększa objętość, a przy spadku wilgotności oddaje ją i wraca do wymiaru wyjściowego. Problem polega na tym, że robi to nierównomiernie, bo wzdłuż i w poprzek kierunku włókien pracuje w różnym stopniu.
Powstają wtedy naprężenia wewnętrzne, które przy braku sztywnego podparcia rozładowują się jako fale. Im większy format, tym efekt silniejszy – arkusz A4 pracuje w granicach niewidocznych, przy 50×70 cm fale są dobrze widoczne pod światłem bocznym.
Jak działa płowienie kolorów?
Promieniowanie ultrafioletowe rozkłada cząsteczki barwników w warstwie druku. Proces zachodzi niezależnie od jakości wydruku i dotyczy każdej techniki, choć w różnym tempie. Najszybciej ubywa barw z zakresu żółci i magenty, dlatego wyblakłe wydruki wpadają w niebieskość.
Kluczowa jest ekspozycja, nie sama obecność okna. Arkusz wiszący na ścianie naprzeciw okna południowego zmienia się zauważalnie w ciągu dwóch, trzech lat. Ten sam wydruk na ścianie bocznej może wisieć znacznie dłużej bez widocznych różnic.
Co dokładnie zmienia oprawa?
Trzy rzeczy jednocześnie. Płyta tylna i front utrzymują arkusz płasko, uniemożliwiając rozładowanie naprężeń w formie fal. Zamknięta przestrzeń stabilizuje wilgotność wokół papieru. Front z filtrem UV zatrzymuje część promieniowania odpowiedzialnego za płowienie.
Do tego dochodzi ochrona mechaniczna. Papier jest podatny na zagięcia i naderwania krawędzi, a oprawa stabilizuje całą strukturę. Kurz przestaje osiadać bezpośrednio na druku, więc czyszczenie ogranicza się do przetarcia frontu.
Gdzie kupić oprawę w formacie posiadanego wydruku?
Najprościej razem z grafiką albo w miejscu, które prowadzi ramy w tych samych wymiarach co wydruki. Wtedy nie trzeba weryfikować, czy podany wymiar dotyczy światła oprawy, czy arkusza – to źródło większości nieudanych zakupów.
W Galerii Plakatu w tym sklepie dostępne są ramy drewniane, aluminiowe i antyramy w formatach zgodnych z popularnymi wydrukami, w tym A4, A3 i B2, a każda oprawa przed wysyłką jest owijana folią bąbelkową i pakowana w gruby karton. Przy zakupie oprawy w wymiarze plakatu oprawienie wykonywane jest bez dopłaty.
Czy da się uratować wydruk, który już falował?
Częściowo. Arkusz umieszczony pod obciążeniem, między dwoma płaskimi płytami, przez kilka tygodni odzyskuje znaczną część płaskości. Efekt nigdy nie jest pełny, bo włókna zostały już trwale zdeformowane, ale po oprawieniu fale przestają być widoczne.
Wyblakłych kolorów odzyskać się nie da. Barwniki zostały rozłożone i żaden zabieg tego nie odwraca. Jedynym wyjściem jest ponowny wydruk z pliku, jeśli jest dostępny.
Które miejsca są dla papieru najtrudniejsze?
- ściana naprzeciw okna południowego lub zachodniego
- kuchnia w promieniu metra od kuchenki albo zlewu
- łazienka bez wentylacji mechanicznej
- ściana zewnętrzna nieocieplona, na której zbiera się kondensat
- wąska przestrzeń nad grzejnikiem, gdzie powietrze jest przesuszone
Co zrobić, żeby wydruk przetrwał lata
☐ oprawić arkusz od razu po odebraniu przesyłki
☐ sprawdzić, czy front oprawy ma filtr UV
☐ unikać ścian naprzeciw okien od strony południowej
☐ zachować co najmniej metr odstępu od źródeł pary
☐ raz na pół roku sprawdzić, czy pod frontem nie zbiera się wilgoć
Falowanie i płowienie nie wynikają z jakości wydruku, a z braku bariery między papierem a otoczeniem. Oprawa kosztuje ułamek wartości dobrej grafiki, a decyduje o tym, czy będzie ona wyglądać dobrze także po pięciu latach.